donderdag 9 december 2021

Er was eens 3: De wijze van schrijven

Nattrøyer/ trøjer/ thrøyge/ thøie... het is niet zo gek dat we jaren geleden het spoor bijster raakten. Annemor noemt in haar boek 'Koftearven' zo'n tien verschillende schrijfwijzes waarvan 'truie' nog het meest op het hedendaagse Nederlandse woord 'trui' lijkt. Het ligt dus gelukkig niet helemaal aan ons dat we in eerste instantie niets vonden.

Het interessante is dat hóe iets wordt genoemd of geschreven de verwantschap tussen dingen mede kan aantonen. Dat blijkt ook als we verder lezen in het boek. De eerste 'algemene' Noorse truien werden  tryja, færøysk troggja (truien van de Faeröer), estisk troi (uit Estland) en hollandsk truien genoemd. Dat laatste hoeven we vast niet te vertalen.
We besluiten dat het spoor van de nattrøyer interessant genoeg is om het verder te volgen en we kruipen op de bank met een kop thee binnen handbereik en ons neus in het boek.

Tarjei Bjugsson Sagnskar
(foto uit genealogie album Gunnar Thune Drengsson)

We lezen en lezen... en vinden de foto hierboven. Deze man, Tarjei, is duidelijk al wat ouder en draagt een wat wij nu 'Noorse' trui noemen. De datum van de foto is onbekend, maar die is zeker van vóór 1896, omdat Tarjei toen overleed. Opmerkelijk en leuk is dat Tarjei de tweelingbroer is van Arne die op de tekening verderop staat, dat past in dit verhaal, twee 'schrijfwijzes' van hetzelfde genetische materiaal...

De nattrøyer waar het allemaal mee begon waren - zoals we in het vorige verhaal schreven - gebreid van zijde op hele dunne naalden. Ze waren rijkelijk versierd met borduurwerk wat er naderhand op werd aangebracht, maar hadden ook patronen in rechte en averechte steken.

Met de rechte en averechte steken komen we terug op de verwantschap tussen woorden, hoe iets wordt genoemd en wat dat dan betekent. Wat het dan weer ingewikkeld maakt is dat woorden nú een heel andere betekenis kunnen hebben dan woorden tóen. De term 'nachttrui' wil namelijk helemaal niet zeggen dat dit kledingstuk (alleen) 's nachts werd gedragen. In dit geval geeft het ook iets aan in de richting van 'thuis gedragen in de informele sfeer'. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan de woorden 'kamerjas', 'ochtendjas', 'badjas' en 'huispak'.
Het resultaat van het breien met zijde in rechte en averechte steken lijkt veel op geweven damast, de weeftechniek die in eerste instantie ook met zijde werd gedaan. Daaruit is de term 'damast breien' ontstaan in het Noors. De enige die we kunnen vinden in Nederland en de techniek zo noemt is Evelien Verkerk op haar blog 'Nederlands gebreid'. (Daarover later meer.)

Het zal jullie niet verrassen dat de ingebreide motieven niet alleen 'voor het mooi' waren. Ze moesten de drager of draagster (truien werden door mannen én vrouwen gedragen) beschermen tegen het kwade.
De zijden nachttruien werden gebreid in één kleur - we zien vooral rood en blauw - maar de erop geborduurde motieven hebben andere opvallende kleuren. 
Hoe uit de éénkleurige breisels de meerkleurige Noorse truien zijn ontstaan is niet duidelijk. Men weet alleen zeker dat ze vanaf het midden van de 19e eeuw in Noorwegen voorkomen. Daarmee verlaten wij het spoor naar de Noorse, meerkleurige truien en gaan we verder met het spoor van de 'monochrome' truien in rechte en averechte steken.

In 1848 wordt Arne Bjugsson Sagneskar geportretteerd door Adolph Tideman. We vinden de afbeelding onder andere terug in het genealogische album van Gunnar Thune Drengsson.


Op deze tekening is Arne te zien in een gebreide trui. Aan de ene kant is de vraag of de motieven gebreid zijn in rechte en averechte steken of dat die is gebreid in verschillende kleuren. Aan de andere kant is dat misschien niet eens zo interessant. Want: als de trui in rechte en averechte steken is gebreid lijkt dit verdacht veel op de bij ons zo bekende visserstrui. Maar: als de trui is gebreid in meer kleuren zou dit zo maar 'een andere schrijfwijze voor hetzelfde woord' kunnen zijn en lijkt die verdacht veel op de bij ons zo bekende visserstrui.

Wordt vervolgd...



donderdag 2 december 2021

Er was eens 2: De sweater-detective

In de tweede aflevering van de serie over Setesdal door Arne en Carlos maken we uitgebreid kennis met Annemor Sundbø. Deze dame is een wandelende encyclopedie als het om breien gaat en dan vooral om Noorse breiwerken.
Dat zij daarover zo veel weet is een groot toeval en ligt niet in de lijn der verwachting. Annemor kwam helemaal onverwacht in het bezit van een gigantische berg lompen, meer dan16.000 kg (geen tikfout en geen nul teveel). Zij kocht in 1983 namelijk een 'sjoddifabriek', waar - in dit geval wol - wordt gerecycled. De vorige eigenaar had nog wat voorraad laten liggen.

Annemor Sundbø
Bron: Gyldendal
Foto: Astrid Snipsøyr, Gyldendal

Na enige tijd kwam Annemor er achter dat de oude eigenaar steeds van vooraf en bovenop de vodden hergebruikte. Dat betekent dat achterin en onderaan deze enorme berg wollen (kleding)stukken nog steeds de oudste delen liggen. Toen is haar belangstelling voor en de speurtocht naar de oude Noorse, gebreide kledingstukken ontstaan en is zij met een gedegen onderzoek begonnen.

Dát onderzoek past helemaal in ons straatje. Tijdens de uitzending toont Annemor namelijk een aantal Noorse truien en wijst tussen neus en lippen door een visserstrui aan. Dat vinden wij natuurlijk al hartstikke leuk, maar als zij de 'nattrøje' noemt als voorloper van de Noorse truien springen bij ons een heleboel laatjes open en zitten wij op het puntje van onze stoel. Dat zullen jullie begrijpen.
Hier vinden we misschien de ingang die meer dan zes jaar geleden voor ons onvindbaar was en gesloten bleef.

Wat meehelpt is dat we nu horen en zien dat de schrijfwijze van nattrøje nog al kan wisselen. Dan blijkt ook dat er eind 2015 al een artikel heeft gestaan in het Noorse vakblad voor streekdracht: Bunad. 
Als, áls we onze vorige zoektocht een jaar later waren begonnen hadden we misschien direct al meer gevonden. Helaas was dat niet zo, maar vinden we nu hopelijk alsnog waar we naar zochten...door een verregende namiddag in november.

Nattrøje, ca. 1880
Bron: Norsk Folkemuseum - digitaal museum

Het artikel 'Nattrøyer - våre eldste stikkegensere' vertelt over de zijden, op dunne pennen gebreide truien uit de periode 1650-1750. Daarvoor gaat de schrijver, Janne H. Arnesen, eerst bijna 1000 jaar terug in de tijd; er komen op afbeeldingen uit Europa in de 13e eeuw voor het eerst breiende mensen voor.
In de 15e eeuw wordt het voor de adel in Europa gebruikelijk om gebreide kousen, handschoenen/ wanten en mutsen te dragen en in de tweede helft van de 16e eeuw komen daar gebreide truien bij.

Elizabeth 1 door Levina Teerlinc, ca 1565
Bron: Wikipedia

Gebreide truien - dat kunnen ook exemplaren zónder mouwen zijn - verspreiden zich over Europa. In de koudere, noordelijke streken worden vaker truien mét mouwen gevonden. De garderobe van Elizabeth 1van Engeland (koningin van 1558 - 1603)  bevat gebreide truien, deels geïmporteerd uit Italië en deels gemaakt in Engeland. 
In de loop van de 17e eeuw worden de gebreide truien gemeengoed onder de Engelse adel en eind 17e, begin 18e eeuw worden ze ook populair bij de adel in Denemarken en Noorwegen.

In de tweede helft van de 18e eeuw raken de truien bij de Europese adel uit de mode. Dit kan te maken hebben met het feit dat de nattrøjer lokaal geproduceerd konden worden (zowel handbrei als (hand)machinebrei) en ze daardoor populair werden bij de lagere standen.

Het uitgebreide artikel vertelt nog veel meer, maar dat voert te ver voor dit blog. Het hele artikel is hier te vinden.

Jullie zullen begrijpen, onze interesse is gewekt. In aflevering 2 van de serie Norwegian Craft Traditions zien we ook dat Annemor een boek heeft uitgegeven over de gebreide nalatenschap van Noorse truien: Koftearven, je kunt er hier doorheen bladeren.

Bron: Gyldendal

Dit boek blijkt ook in Nederland verkrijgbaar en Anja besluit een exemplaar te bestellen. Welke informatie tante Post na enkele dagen bezorgd komt in het volgende blogbericht.

Wordt vervolgd...


donderdag 25 november 2021

Er was eens 1: Michiel

De afgelopen jaren - inmiddels al bijna tien! - schreven we over allerlei wat te maken heeft met onze zoektocht naar Zeeuwse visserstruien. We maakten jullie deelgenoot van successen, maar ook van 'zeperds' - als zaken toch anders waren dan we in eerste instantie dachten.
Soms liep een spoor dood, konden we niet verder en bleken de door ons uitgezette lijntjes niets te vangen.


Zo ook in 2014/ 2015, in de tijd dat we druk waren met de uitgave van het boek over Zeeuwse visserstruien: Truien bij de vleet. Bij het schrijven stuiten we al op vragen rondom verschillende truien op Schouwen en Duiveland. We vermoeden dat er een eerdere connectie moet zijn met Engeland (van vóór 1850) dan we nu weten, maar kunnen geen bewijs vinden om dat te be- of ontkrachten.

Lene Holme Samsøe en Liv Sandvik Jakobsen
Bron: Kofteboken.no

In dezelfde periode krijgt Anja een boek van Noorse vrienden. Zij weten waar wij mee bezig zijn en bedenken dat het Noorse 'Kofteboken' in dit licht een leuk cadeau is. Het boek gaat over de zoektocht naar de bekende Noorse truien en vesten en of elke plaats (of dal) zijn eigen trui heeft. Waar hebben we dat meer gehoord???

Het boek is op dat moment alleen in Noorwegen verkrijgbaar. Voor zover wij weten is het ook niet vertaald uit het Noors.

Bij het lezen van het boek stuiten we op de term 'silkenattrøje', direct vertaald betekent het: zijden nachttrui. De Noorse kofte én een heleboel andere truien zouden verwant zijn aan deze truien. Maar wat voor truien waren dat dan en door wie werden ze waar en wanneer gedragen?
Er staat in het boek alleen dat dergelijke truien in de 17e eeuw al volop in de mode waren.
Wij filosoferen er wat op los, Whatsapp is wat dat betreft geduldig. Maar als Anja roept: "Misschien heeft Michiel de Ruijter al wel een visserstrui gedragen" is de reactie van Stefanie en Jeanet toch wat voorzichtig (laten we het zo maar noemen).

Wij waagden een gokje en e-mailden naar de schrijfsters van het boek, maar helaas kregen we daar nooit een reactie op. We bergen daarom de gedachte aan Michiel en de nachttruien op in een laatje in ons achterhoofd en denken er verder niet meer aan.

Van: Arne en Carlos

Tot twee weken geleden: Op een verregende namiddag vinden we geheel bij toeval een serie die in de zomer van 2021 werd gemaakt door Arne en Carlos over de streekdracht van Setesdal in Noorwegen. In de állereerste aflevering noemen zij de 'sweater-detective' Annemor Sundbø. En dan gaan bij ons alle laatjes met Michiel de Ruijter en zijn eventuele trui weer open...

Wordt vervolgd...

Dan nog even dit:

In deze serie verhalen vertellen wij opnieuw over onze zoektocht naar de herkomst van Zeeuwse visserstruien. We hebben op dit moment nog geen idee waar we zullen eindigen, wordt het een succes of is het een zeperd?
Soms zullen we verwijzen naar eerder verschenen berichtjes op dit blog, soms naar het boek 'Truien bij de vleet'. 
Al tijdens het drukken van het boek 'Truien bij de vleet' vonden we nóg vier Zeeuwse visserstruien en in 2019 een vijfde. Wij vinden echter dat we te weinig nieuw materiaal hebben om opnieuw een uitgave alleen over Zeeuwse visserstruien te maken. Mogelijk komen de truien wel in een andere toekomstige uitgave. 
Er komt definitief ook geen nieuwe papieren druk van het boek 'Truien bij de vleet'. Het is nog wel als e-boek te koop in onze webshop.






woensdag 24 november 2021

De drie musketiers in actie

Wat hadden wij gisteren weer een leuke dag! Wederom stonden we in 'de schijnwerpers', al was dat met de nieuwe maatregelen wel een hele uitdaging. Gelukkig was de winkel van Jeanet net groot genoeg voor ons drieën plus een cameraman, een presentatrice en een stagiaire. 

Natuurlijk hadden we lol.. dat kan niet anders, als je zo lang samen geen leuke dingen hebt kunnen doen. Wat kregen we er weer heerlijk veel positieve energie van!!

Terwijl de truien, vesten, sjaals en mutsen door de winkel wervelden en de presentatrice -die duidelijk geen kaas gegeten had van breien - netjes de vragen stelde die door Klaas, de cameraman gesouffleerd werden, hadden wij de grootste lol met 'het filmen van het filmen'. Zou daar ook een Oscar voor bestaan? ;)

Afijn, geniet even lekker mee van onze leuke middag! 


En.. zodra wij weten wanneer het 'andere' filmpje klaar en beschikbaar is, dan melden we dat natuurlijk HIER! 

vrijdag 19 november 2021

Teaser

Het állereerste echte blogberichtje op Het GeriefGoed van Tante Zoet, ons andere blog, ging over de flessenlikker, een bijzonder praktisch stuk gereedschap voor zuinige mensen/ Zeeuwen/ Nederlanders. Land van herkomst? Nederland? Wie het weet mag het zeggen.

Een ander bijzonder zuinig en praktisch stuk gereedschap is de kaasschaaf:

Land van herkomst: Noorwegen. Wat hebben een flessenlikker, een kaasschaaf, Het GeriefGoed van Tante Zoet en Zeeuwse Visserstruien met elkaar te maken? Dat is onderdeel van onze nieuwe zoektocht naar de herkomst van die Zeeuwse visserstruien en misschien ook van ander Zeeuws breiwerk.

Volgende week start de serie verhalen hierover op dit blog.

woensdag 17 november 2021

Vissersvest Zierikzee

Het was tijdens de eerste bijeenkomst van Anja en Stefanie dit jaar, dat Anja ineens een dot geel breiwerk tevoorschijn haalde en zei: “Kijk eens, hier ben ik ook nog aan bezig..” Anja spreidde het breiwerk uit, en onder haar handen verschenen twee panden met de motieven erin van de nieuwste visserstrui Zierikzee. Maar dit breiwerk leek helemaal niet op de traditionele trui! Terwijl Anja de panden wat recht trok en ze uitspreidde op de tafel ontvouwde zich het begin van een prachtig lang vest. Dit breiwerk-in-wording zag er heel anders uit dan een gebruikelijk model vest, wát een verrassing! Stefanie vond het er geweldig uitzien, en was heel benieuwd wat Anja had bedacht.

Het idee om het patroon van een vissersvest te ontwerpen was er al langer. Want jullie kennen dat vast wel: zo’n visserstrui is hartstikke mooi, maar als je als vrouw er eentje draagt wordt het gauw wat ‘propperig’.. Of te warm, dat kan op een bepaalde leeftijd ook een rol spelen. Veel vrouwen dragen daarom liever een vest. Vestje open, vestje dicht.. geen enkel probleem. We merken dit goed aan het vissersvest ARNEMUIDEN. Dat is al jaren een hardlopertje!

Het traditionele vest is meestal kort, tot aan de heup. Anja bedacht dat het leuk zou zijn om een keer van de gebaande paden af te wijken, en een minder traditioneel ontwerp te maken. Ze ging hélemaal los, en ontwierp een vest met lange panden tot aan de knie. Door het lange boord krijgt dit vest een heel eigentijdse uitstraling!


Samen met model Anne, die ook heeeeel graag op de foto wilde!

We moesten er even op wachten, op dit vissersvest Zierikzee. Want achter de schermen modderde Anja een tijdje met de vorm van de mouwen. Zoals jullie eerder al konden lezen leverde het een mouw of vier op voordat ze tevreden was. Maar, het uitproberen was het zeker waard: dit resultaat mag er méér dan zijn! Dit vest kun je naar allerlei gelegenheden dragen. De foto’s op ons blog leverden meteen al heel enthousiaste reacties op. Inmiddels is het patroon van het vest af, én klaar voor de verkoop. 

Het patroon van het nieuwe vissersvest is te koop in onze webshop. Als je het garen koopt bij Jeanet van Blij dat ik Brei krijg je het patroon er, zoals altijd, gratis bij. Het vest is gebreid van hetzelfde garen als de visserstrui Zierikzee, namelijk Jawoll superwash sokkenwol van Lang Yarns. Een superzacht en wasbaar garen van 75% superwash wol en 25% polyamide en in eindeloos veel kleuren leverbaar.

vrijdag 12 november 2021

Erratum visserstrui Zierikzee

Gisteren bleek dat in één van de vier nieuwe patronen van visserstrui Zierikzee, die we onlangs uitbrachten, een stuk tekst ontbreekt. Dankzij de oplettendheid van Lettie kwamen we er achter dat bij het rondbrei patroon van de heren trui essentiële informatie is weggevallen. 

Hoe het kan gebeuren dat er zomaar een hele alinea 'verdwenen' is geraakt kunnen we niet achterhalen, we hebben werkelijk geen idee waar het mis is gegaan met dit patroon!

Voorlopig is het patroon eventjes uit de webshop gehaald, zodat we het kunnen aanpassen. Op onze website Zeeuwse Visserstruien kun je onder het kopje Errata de juiste tekst vinden. 

De mensen die het heren rondbreipatroon via onze webshop besteld hebben, zijn op de hoogte gebracht via de mail. Zij ontvangen in de loop van volgende week een nieuw, aangepast exemplaar. Klanten die een pakket inclusief garen bij Jeanet hebben gekocht kunnen wij helaas niet achterhalen. 

Onze excuses voor het ongemak!


Erratum bij het patroon Zierikzee - Schot in de roos - heren rond breien, verkocht vóór 11-11-2021

Bij het opzetten voor de panden zijn de maten van de breinaalden weggevallen: 

Zet ....... op met breinaald 2 mm, sluit de tr. Let er op dat u de tr niet draait. PM aan het begin van de tr. Brei rond. Brei  8 cm boordsteek 2:2. Wissel naar breinaald 3 mm.

Op pagina 3 staat teveel tekst. De laatste alinea vervalt:

 Als de mouwspie 21 st breed is verdeelt u het werk. Brei eerst het voorpand verder, zet de st van het rugpand apart en de mouwspieën apart op een hulpnaald. VM de M naast de mouwspieën.